Prawo do informacji jest jednym z podstawowych praw pacjenta. Jak powinno być realizowane przez personel medyczny i placówki służby zdrowia? Ważne, by informacje były przekazywane w sposób zrozumiały i przyswajalny dla pacjenta lub jego tzw. ustawowego przedstawiciela – często osobę z bliskiej rodziny.

To szczególnie istotne, jeśli informacje dotyczą bezpośrednio stanu zdrowia, rokowań itp. Pacjent powinien otrzymać również klarowną i zrozumiałą informację na temat przysługujących mu praw, ponieważ nie zawsze jest ich świadomy.

Podmioty zobowiązane do udzielania informacji:

  • lekarze,
  • pielęgniarki/położne
  • podmioty lecznicze.

Informacje przekazywane przez lekarza dotyczą:

  • stanu zdrowia
  • rozpoznania
  • proponowanych oraz możliwych metod diagnostycznych, leczniczych
  • dających się przewidzieć następstwach ich zastosowania albo zaniechania
  • wynikach leczenia
  • rokowaniu
  • odstąpieniu od leczenia lub o niepodjęciu leczenia pacjenta
  • powstrzymaniu się od wykonania świadczeń zdrowotnych niezgodnych z jego sumieniem
  • udzieleniu świadczenia zdrowotnego w realiach stanu nagłego (bez zgody pacjenta, przedstawiciela ustawowego, sądu opiekuńczego)
  • w przypadku żądania wypisania się pacjenta ze szpitala, lekarz ma obowiązek poinformować go o możliwych następstwach zaprzestania dalszego udzielania świadczeń zdrowotnych (w takim przypadku pojawia się konieczność złożenia przez pacjenta pisemnego oświadczenia, a w przypadku braku takiej możliwości – lekarz powinien dokonać adnotacji w dokumentacji medycznej).

Pielęgniarka oraz położna mają obowiązek poinformować pacjenta o:

  • stanie jego zdrowia, w zakresie koniecznym do sprawowania opieki pielęgniarskiej lub opieki podczas ciąży oraz prowadzenia porodu i połogu
  • prawach pacjenta
  • odmowie wykonania zlecenia lekarskiego
  • odmowie wykonania innego świadczenia zdrowotnego.

Odmowa może być następstwem braku kwalifikacji lub być podyktowana niezgodnością z sumieniem. W obu przypadkach pacjent powinien uzyskać informację o możliwości uzyskania świadczenia u innej pielęgniarki, położnej lub w podmiocie leczniczym.  Adnotacja na ten temat powinna się znaleźć w dokumentacji medycznej (wraz z podaniem przyczyny).

Podmiot leczniczy udostępnia informacje na temat:

  • pogorszenia stanu zdrowia pacjenta, powodujące zagrożenie życia lub o jego śmierci
  • praw pacjenta i ewentualnych ograniczeniach tych praw, o rodzaju i zakresie świadczeń zdrowotnych realizowanych przez podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych.

Teoria kontra praktyka. Każdy pacjent jest inny

W teorii wszystko wydaje się proste i zrozumiałe. Praktyka pokazuje jednak, że personel medyczny spotyka się z różnymi pacjentami. W różnym wieku, o różnym stopniu świadomości, inteligencji, możliwości poznawczych. A także w różnych sytuacjach prawnych. Każdemu z nich zakres tych samych informacji może być podany w odmienny sposób – zależny od subiektywnej oceny personelu.

Dorośli i nastolatki powyżej 16. roku życia

Prawo mówi, że pacjent ma prawo uzyskać informację o swoim stanie zdrowia. Dotyczy to również nastolatków powyżej 16. roku życia (lub ich ustawowych przedstawicieli).

W tym celu spotyka się z lekarzem. Zazwyczaj nie jest osobą gruntownie wykształconą w którymś z zawodów medycznych, więc brak mu merytorycznej wiedzy.  Informacje, które przekazuje mu lekarz, powinny być więc podane w taki sposób, by bez problemu je zrozumiał. W tej sytuacji wiele zależy  od oceny wiedzy i kompetencji chorego, której dokonuje lekarz. Może je ocenić niewłaściwie.

Ważne więc, by – jeśli coś wydaje się pacjentowi niejasne – poprosił lekarza o doprecyzowanie nieścisłości, wyjaśnienie pojęć itp.

Pacjent ma prawo zadawania dodatkowych pytań. Może to robić dopóty, dopóki nie zrozumie w pełni wszystkich interesujących go niuansów tego, co lekarz ma mu do przekazania.

Nastolatek jest dla lekarza jeszcze większym wyzwaniem

Nieco więcej uwagi lekarz powinien poświęcić nastolatkowi, który ukończył 16 lat. W tym wieku ma prawo do informacji jak dorosła osoba. Może jednak nie mieć jeszcze świadomości i zdolności przyswajania informacji wykształconej w taki sposób, jak u osoby dorosłej.

Specjaliści wskazują, że należy przekazać mu informację w formie gwarantującej zrozumienie. To znaczy prostym, zrozumiałym językiem.

– Jeżeli jednak pacjent nie jest zdolny do przyswojenia informacji, należy przekazać mu informację wyłącznie w zakresie niezbędnym do prawidłowego przebiegu procesu diagnostycznego lub terapeutycznego. Oczywiście używając sformułowań dla niego zrozumiałych – tłumaczą Anita Gałęska-Śliwka, Marcin Śliwka w artykule pt. “Zasady informowania pacjenta i innych podmiotów – analiza praktyczna”.

Osoby ubezwłasnowolnione lub częściowo ubezwłasnowolnione, dzieci, osoby nieprzytomne

Skomplikowana jest również sytuacja, gdy pacjent jest ubezwłasnowolniony lub częściowo ubezwłasnowolniony, nieprzytomny lub nie ukończył 16. roku życia.

– W przypadku pacjenta ubezwłasnowolnionego całkowicie, informację należy przekazać mu w zakresie i formie potrzebnej do prawidłowego przebiegu procesu terapeutycznego lub diagnostycznego – dodają autorzy powyżej cytowanego tekstu.

W przypadku częściowego ubezwłasnowolnienia, lekarz przede wszystkim musi oszacować stopień świadomości pacjenta. Wówczas decyduje o tym, w jakim zakresie informację przekazać.

W przypadku osób poniżej 16. roku życia, osób nieprzytomnych lub takich, których stan nie pozwala na pełne zrozumienie informacji przekazywanych przez personel medyczny, informacji lekarz udziela bliskiej osobie.

Pacjentowi, który nie ukończył 16 lat, lekarz udziela informacji w zakresie i formie potrzebnej do prawidłowego przebiegu procesu diagnostycznego lub terapeutycznego i wysłuchuje jego zdania – informuje na swoich stronach internetowych Narodowy Fundusz Zdrowia.

Dzieci

W przypadku dzieci – lekarze rozmawiają z opiekunami, na ogół rodzicami. Przekazują im przystępną informację o stanie zdrowia pacjenta, rozpoznaniu, proponowanych oraz możliwych metodach diagnostycznych i leczniczych, dających się przewidzieć następstwach ich zastosowania albo zaniechania, wynikach leczenia oraz rokowaniu.

– Warto odnotować, za orzeczeniem Sądu Najwyższego, że „lekarz, pytając opiekunów dziecka o wyrażenie zgody na dokonanie zabiegu, nie jest zobowiązany do informowania ich o wszelkich możliwych komplikacjach, jakie mogą nastąpić w związku z zabiegiem. Wystarczającym pouczeniem pacjenta lub jego rodziny przy wyrażaniu zgody na dokonanie zabiegu jest wskazanie na to, że zabieg jest poważny i kryje pewne niebezpieczeństwa, chyba, że osoba wyrażająca zgodę żąda szczegółowych informacji”Anita Gałęska-Śliwka, Marcin Śliwka.

Prawo do przekazania informacji osobom trzecim

Jeśli pacjent lub jego ustawowy przedstawiciel wyrażą taką wolę i zgodę, informacji można udzielić również innym osobom.

Jeśli jednak do lekarza zgłosi się ktoś, kto zechce uzyskać informacje na temat konkretnego pacjenta, a w dokumentacji nie ma stosownego upoważnienia, lekarz powinien poinformować pacjenta (lub jego przedstawiciela ustawowego) o zaistniałej sytuacji.

– Jeżeli pacjent (przedstawiciel ustawowy) nie zgadza się na przekazanie informacji, należy odmówić udzielania informacji wnioskodawcy na piśmie z podaniem przyczyny. W przypadku, gdy pacjent (przedstawiciel ustawowy) na piśmie upoważni wnioskodawcę, oświadczenie takie powinno zostać dołączone do dokumentacji medycznej, a żądana informacja przekazana. Warto także zauważyć, że zarówno pacjenta, jak i przedstawiciela ustawowego należy poinformować o negatywnych konsekwencjach, które mogą się wiązać z ujawnieniem informacji – tłumaczą – Anita Gałęska-Śliwka, Marcin Śliwka

Gdy chory “nie chce wiedzieć”

W specyficznych okolicznościach, pacjent może zażądać, by lekarz nie udzielał mu informacji o stanie jego zdrowia. Rezygnację z prawa do informacji można w każdej chwili cofnąć. Wówczas – na wyraźne życzenie pacjenta – lekarz jest zobowiązany, by takiej informacji udzielić. W sytuacji, gdy rokowanie jest dla chorego niepomyślne, lekarz może – powołując się na dobro pacjenta – ograniczyć informację o stanie jego zdrowia. Wówczas pełna informacja trafia do przedstawiciela ustawowego pacjenta lub osoby, którą pacjent upoważnił. Na ogół to ktoś z najbliższej rodziny. Na żądanie pacjenta lekarz ma jednak obowiązek udzielić mu informacji. Warto pamiętać, że istnieje również prawo do odmowy udzielania informacji na wyraźne żądanie pacjenta.

Poznaj swoje prawa

W placówkach medycznych w ogólnodostępnych miejscach powinno się wywieszać informację zawierającą zbiór wszystkich praw pacjenta. W przypadku, jeśli pacjent trafiający do placówki medycznej nie może się samodzielnie poruszać, informację udostępnia się w sposób umożliwiający zapoznanie się z nią w pomieszczeniu, w którym pacjent przebywa.

Źródła:
  1. https://journals.viamedica.pl/palliative_medicine_in_practice/article/view/37647/3383
  2. http://www.kpk.nfz.gov.pl/pl/16-pl/kpk/34-prawo-pacjenta-do-informacji.html

Dziękujemy, że przeczytałaś/eś do końca nasz artykuł. Jeżeli Cię zainteresował, to bądź na bieżąco i dołącz do grona obserwujących nasze profile społecznościowe. Obserwuj Facebook, Obserwuj Instagram.